Strona domowa » Kultura » Folklor świata spotyka się pod Giewontem

Folklor świata spotyka się pod Giewontem

Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem to wielkie wydarzenie kulturalne, które od ponad czterdziestu lat odbywa się w stolicy Tatr. To jeden z największych i najstarszych festiwali folklorystycznych o niezmiennej formule konkursowej. Zespoły folklorystyczne z całego świata przyjeżdżają tutaj, by zaprezentować autentyczny folklor, bogate tradycje, muzykę, taniec, śpiew i stroje. Celem festiwalu jest kultywowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego górskich regionów Polski, Europy i świata, promocja polskiej kultury ludowej, folkloru podhalańskiego, a także miasta Zakopane.

Po raz kolejny patronatem honorowym objęła go Anna Komorowska, małżonka Prezydenta RP. W tym roku festiwal odbędzie się od 21 do 30 sierpnia. Wezmą w nim udział zespoły folklorystyczne z Bułgarii (Sofia „Bistritsa”), Chorwacji (Solin ”Salona”), Czarnogóry (Podgorica „Crvena Stijena”), Francji (Malemort-sur-Corrèze „La Maiade Malemortine”), Hiszpanii (Madryt „Villa de leganes”), Peru (Ayacucho  “Tijeras”), Rumunii (Miercurea-Ciuc „Kopice”), Słowacji (Liptovský Mikuláš „VÁH”), Turcji (Istambuł „Motif”), Włoch (Sycylia Licata „A Lanterna”) oraz Bośni i Hercegowiny (Tuzli, Zespół Dziecięco-Młodzieżowy). Natomiast polskie zespoły zostały zakwalifikowane podczas Festiwalu Folkloru Górali Polskich w Żywcu. Są to: „Lipniczanie” z Lipnicy Wielkiej, „Wierchy” z Milówki, „Lachy” z Nowego Sącza  jako zespół rezerwowy „Białcanie” z Białki Tatrzańskiej.

Z kolei zaszczytną funkcję gospodarza festiwalu będzie w tym roku pełnił zespół „Watra” z Czarnego Dunajca. Zespoły oceniane będą przez międzynarodowe jury pod przewodnictwem dr Bożeny Lewandowskiej, w trzech równorzędnych kategoriach: tradycyjnej, artystycznie opracowanej i stylizowanej. Laureaci zostaną nagrodzeni Brązowymi, Srebrnymi i Złotymi Ciupagami.

W sierpniu folklor świata spotyka się pod Giewontem. Spotykają się ze sobą zespoły z różnych stron świata, z odmiennych kręgów kulturowych, ale przede wszystkim jest to wyjątkowe spotkanie z publicznością – z gronem miłośników folkloru, ale także z turystami przebywającymi w tym czasie w Zakopanem. Niezwykłym walorem tego wydarzenia jest  aktywne uczestnictwo publiczności, bezpośrednie spotkanie z fascynującymi ludźmi, ich tradycją, muzyką, tańcem, rzemiosłem i kuchnią, bezcenna możliwość podróży do źródeł, odkrywania korzeni, a także dobra zabawa.

W bieżącym roku festiwal będzie trwał aż 10 dni, które wypełni niezwykle bogaty program złożony nie tylko z konkursowych zmagań, ale także koncertów, posiadów, warsztatów, pokazów, kiermaszów i wielu innych atrakcji – od zajęć dla najmłodszych po konkurs literacki, naukową konferencję i warsztaty etno-designu…

Z festiwalem nierozłącznie związane są takie wydarzenia jak Mistrzostwa Podhala w Powożeniu, Warsztaty Folklorystyczne, koncert „Muzyka Łuku Karpat”, Kiermasz Sztuki Ludowej i Rzemiosła Artystycznego, Konkurs Kapel, Instrumentalistów i Śpiewaków Ludowych od 2013r. noszący imię Władysława Trebuni-Tutki, Dni Narodowe, „Wielkie śpiewanie w wiosce festiwalowej”, a także koncert „Mali Górale” oraz cieszące się wielkim zainteresowaniem warsztaty sztuki ludowej dla dzieci. Gwiazdą tegorocznego koncertu „Na Folkową Nutę” będzie Zespół „Megitza” z utalentowaną i charyzmatyczną wokalistką Małgorzatą Babiarz.

Organizatorzy szykują także kilka nowości, takich jak wystawa poświęcona Oskarowi Kolbergowi z okazji 200. rocznicy urodzin tego zasłużonego etnografa, folklorysty i kompozytora, wystawa „Festiwal okiem młodych”, konkurs fotograficzny oraz piknik w stylu „etno” na zakończenie wakacji, warsztaty projektowania wnętrz oraz koncert ukraińskiego zespołu „Kozak System” i polskiego zespołu „Tekla Klebetnica”, znanego z programu „Mam Talent”.

Trzeba także podkreślić, że w tym roku festiwal rozpocznie się w niezwykłym miejscu – w samym sercu Tatr, na Kasprowym Wierchu, gdzie zaprezentują się przedstawiciele poszczególnych zespołów. Następnie tradycyjnie odbędzie się Msza św. ekumeniczna w kościele pw. św. Krzyża i korowód ulicami Zakopanego. Organizatorzy zachęcają do uczestnictwa w tym wspaniałym święcie góralskiego folkloru, mając jednocześnie nadzieję, że niezwykle bogaty program tego wydarzenia każdemu pozwoli znaleźć dla siebie coś nowego, fascynującego i interesującego.

Dzieje festiwalu sięgają czasów II Rzeczpospolitej, a rodowód można łączyć z koncepcją “Związku Ziem” wyrosłą na gruncie podhalańskiego regionalizmu, skonkretyzowaną w latach 20-tych XX w. przez Władysława Orkana. Proponowana przez niego koncepcja zakładała zjednoczenie wszystkich grup zamieszkujących polskie Karpaty, od Huculszczyzny aż po Beskid Śląski i stworzenie dla tak pojętego organizmu wspólnego programu rozwoju.

Podobne cele przyświecały twórcom “Święta Gór”, które po raz pierwszy miało odbyć się w 1934r. w Zakopanem. Niestety ogromna powódź pokrzyżowała plany. Ale już rok później 4 sierpnia 1935r., Podhalanie witali muzyków, tancerzy, śpiewaków, twórców i artystów ludowych przybyłych pod Tatry z całych polskich Karpat, od Czeremoszu aż po Olzę. Przez cały tydzień górale żywieccy, sądeccy, beskidzcy, Huculi, Łemkowie, Bojkowie prezentowali dorobek twórczy swych ziem. Już wtedy święto miało charakter konkursu, a główne nagrody przypadły Hucułom. Dwa lata później impreza przemianowana na “Tydzień Gór” odbyła się w Wiśle.

Po II wojnie idea góralskiego święta odżyła ponownie w zmienionej nieco formie pod nazwą “Jesieni Tatrzańskiej”, imprezie mającej przedłużyć letni sezon turystyczny pod Giewontem. Na początku prezentacje zespołów były tylko jednym z wielu punktów programu. We wrześniu 1965 r. na scenie kina “Giewont” wystąpiły cztery miejscowe zespoły. Zachwyciły widzów, dając wyraźny sygnał organizatorom, że folklor widowiskowy może być największą atrakcją zakopiańskiego święta. Tak też się stało. W 1968 r. oprócz polskich zespołów zaproszono grupy z zagranicy – odbył się pierwszy międzynarodowy festiwal. Początkowo wszystkie zespoły rywalizowały w jednej kategorii, a do zdobycia była tylko jedna główna nagroda  “Złota Ciupaga”. Niemniej już po pierwszym konkursie, jurorzy dostrzegając ogromne różnice pomiędzy zespołami zgłosili potrzebę przeformułowania jego zasad. Nowy regulamin opracowany pod kierunkiem znanego etnografa  Romana Reinfussa, wyodrębniał trzy kategorie zespołów prezentujących folklor w formie autentycznej  – kat. I, artystycznie opracowanej – kat. II, oraz w formie stylizowanej – kat. III. W 1975 r. wprowadzono czwartą kategorię zespołów prezentujących folklor rekonstruowany, czyli odtworzony na podstawie literatury i zapisów archiwalnych. Modyfikacja regulaminu, uwzględniająca różne formy prezentacji folkloru, zdaniem Danuty Rejdych, pełniącej przez kilkanaście lat funkcje dyrektora festiwalu, przyczyniła się do podniesienia rangi zespołów wiejskich, a także do popularyzacji “folkloru w formie jak najbardziej autentycznej połączonej z obrzędem czy zwyczajem, a nie montowanych sztucznie składanek taneczno-muzycznych”. Słowa te jednocześnie oddawały charakter pracy i wizję folkloru propagowaną przez badaczy kultury ludowej z ośrodka krakowskiego, którzy przez blisko 30 lat zasiadali w festiwalowym jury. Dla wspomnianej grupy jurorów zespoły wiejskie przedstawiały największą wartość, gdyż prezentowały tradycyjny, nieprzetworzony folklor, który należało chronić, a nawet reaktywować. 

Dziś zakopiański konkurs jest prestiżową i uznaną imprezą folklorystyczną, nie tylko w kraju, ale i zagranicą. Przez minione 45 lat uczestniczyło w nim prawie 460 zespołów zagranicznych z ponad 60 krajów, oraz około 200 grup polskich.  

Krytykowana i kontrowersyjna formuła konkursowa, przetrwała próbę czasu i obecnie przyciąga zespoły z różnych krajów i kontynentów, pragnące stanąć do rywalizacji o najważniejsze trofeum “Złotą Ciupagę”. Ponadto festiwal jest też jednym z najistotniejszych elementów tworzących niepowtarzalny klimat Zakopanego i jego kulturowy krajobraz. To jedyna w swoim rodzaju impreza, a zarazem atrakcyjna propozycja w ofercie turystycznej miasta, która przyciąga rzesze fanów z całej Polski. Turyści przybywają pod Giewont, by z góralami z różnych zakątków świata przeżyć folklorystyczną przygodę. Ale to nie wszystko  niezależnie od poznawczych, promocyjnych i merkantylnych celów, festiwal jest też ważnym wydarzeniem dla samych górali podhalańskich, którzy mogą umacniać swą wspólnotową więź, regionalną tożsamość, przywoływać i wskazywać najbardziej wartościowe elementy swej kultury. Mieszkańcy podhalańskich miejscowości, odrywając się od codziennych obowiązków, mogą spotkać się ze sobą w festiwalowej wiosce, by w niecodziennej atmosferze, przy ognisku i dobiegających z namiotu dźwiękach góralskiej muzyki porozmawiać, pokrzepić się herbatą, zaśpiewać. To drugie oblicze festiwalowego życia, mniej oficjalne i mniej eksponowane, ale równie ciekawe, które toczy się obok konkursowych zmagań.

FOT. www.zakopane.pl